چند غزل زیبا از خواجه محمد مرشد عارف نامدار سراوان

نقاب ساقی

ایا ساقی نقاب ازروی بگشا          به خود خود را جمال خویش بنما

جمالش را نقاب آمد جمالش      وگرنه نیست پنهان ساقی ما

ادامه نوشته

موضوعاتی برای نگارش پایان نامه رشته ادبیات (کارشناسی ارشد و PHD)

موضوعاتی برای نگارش پایان نامه رشته ادبیات (کارشناسی ارشد و PHD)

نقد تطبیقی متون نثر( داستانی، متون صوفیه، تاریخی و ...)

تحقیق در قالب های شعری

سیمای اهل بیت در شعر و نثر فارسی

 سیمای صحابه در شعر و نثر  فارسی

بررسی لغات مشترک بلوچی و فارسی در دیوان...

ریخت شناسی داستان های مرزبان نامه

ادامه نوشته

ریخت شناسی چند داستان مشابه از کلیله و دمنه و مرزبان­نامه

چکیده

(این مقاله با نمایه ISCدر دومین همایش متن پژوهی ادبی پذیرفته وبه چاپ رسید.)

دکتر محمد­علی محمودی1

نوید دهواری2

     در بسیاری از آثار ادبی به­ ویژه آثار داستانی، داستان­ هایی دیده می­ شود که از جنبه ­های مختلف، شباهت­های قابل توجّهی با یکدیگر دارند. گاه این شباه ت­ها آنچنان زیادند که یک خواننده ­­ی نقاد تصوّر می­ کند که نویسنده­ ی یکی از داستان­ ها از داستان دیگر الگوبردای کرده ولی با زیرکی تمام هیچ گونه ردپایی از تقلید خود بر جای نگذاشته یا حتّی گاه با ایجاد تغییراتی در آن نعل وارون نهاده است.

     چندین داستان در کلیله و دمنه­ ی بهرامشاهی و مرزبان­نامه­­ ی وراوینی چنین حالتی دارند؛ یعنی درحالی که دو داستان از نظر  روساخت و شخصیّت­ های داستان تفاوت­ هایی دارند؛ زیرساخت، پیرنگ، شخصیّت پردازی و پیام­ های آنها، شباهت­ های بسیاری به هم دارند. روش تحلیلی ولادمیر پراپ می­ تواند برای کشف و درک ساختار چنین داستان­ هایی موثر باشد و باعث کشف شباهت­ ها و روشن نمودن تقلید یا الگوبرداری موجود درداستان­ هایی شود که روساخت متفاوت، ولی زیر ساخت و پیرنگ یکسانی دارند.

     با بهره ­گیری از روش ریخت­شناسی پراپ مشخص شد که داستان­ هایی در دو اثر وجود دارد که با وجود تفاوت­های ظاهری، دارای شباهت­ های ساختاری بسیار زیاد و اسکلت­ بندی یکسانی هستند. با توجه به اذعان سعدالدین وراوینی که خودش هیچ­گونه دخل و تصرفی در اصل داستان­ ها نداشته و پیشینه­ ی کهن کلیله و دمنه در ادب فارسی و جهان می­ توان گفت بعید نیست که مرزبان بن شروین نویسنده­ ی مرزبان­نامه به زبان طبری به نسخه ­ای از کلیله و دمنه­ ی پهلوی یا عربی و یا کلیله و دمنه­ ی منثور بلعمی یا منظوم رودکی دسترسی داشته و این کتاب یکی از منابع مهم او در نگارش اثرش بوده است و تحت تأثیر آن به شیوه ­ای زیرکانه اقدام به الگوبرداری از برخی داستان­ ها آن کتاب کرده است و با اندک تغییری در روساخت یا شخصیّت­های داستان آنها را در بخش­ هایی از کتاب که مناسب می­ دیده، گنجانده است.

واژگان کلیدی: ریخت شناسی ، چند داستان مشابه، کلیله و دمنه، مرزبان­نامه

---

 ­ دانشیار زبان و­ ادبیات فارسی دانشگاه سیستان­ و بلوچستان1

 

کارشناس ارشد زبان و ادب فارسی(نویسنده مسئول)2

 (علاقه مندان به دریافت متن کامل مقاله می توانند با ایمیل زیر مکاتبه نمایند

[e-mail]  ­)