مطالب ادبی، پژوهشی و آموزشی(نوید دهواری)

ولی در متون کهن زبان فارسی همیشه چنین نیست؛ یعنی « را»  در معانی دیگری نیز به کار می رود که آشنایی با آنها و شناخت کاربردهای مختلف آن در درک و فهم معنا و مفهوم نوشته های قدیمی سهم شایانی دارد.

رایج ترین کاربردهای « را» در زبان فارسی قدیم:

1- رای فک اضافه: این را «مضاف و مضاف الیه» را از هم جدا می کند و جانشین «کسره اضافه»می شود.

روش شناخت: هرگاه هنگام بازگردانی متن به زبان فارسی معیار «را» تبدیل به «کسره» شد. به آن فک اضافه گویند.

مثال: من را نام حسین است. (نامِ من حسین است)

به چشم بصیرت به خود در نگر   //   تو را تا در آیینه زنگار نیست ( اگر در آیینه یِ تو رنگار نیست)

مار بد تنها تو را بر جان رند( مار بد تنها بر جانِ تو می رند)

2- در معنای یکی از حروف اضافه(بدل از حرف اضافه):

روش شناخت: هرگاه بعد از بازگردانی «را »تبدیل به یکی از حروف اضافه( از، به، در، با، برای و ... ) شد. از این نوع است.

به جای «از»: در پیله تا به کی بر خویشتن تنی // پرسید مرغ را کرم از فروتنی (کرم از مرغ پرسید از روی فروتنی)

گر در طلبت ما را رنجی برسد شاید (به ما رنجی رسد)

کس را نصیحت مگوی و پند مده،خاصه کسی که پند نشنود ( به کسی پند مده...)

به جای «برای» : بدان که مردم بی هنر مادام بی سود باشد؛ چون مغیلان. نه خود را سود کند... ( نه برای خود سود دارد.)

3- رای مالکیّت: این «را »به جای فعل «دارد و داشتن» می آید و معنای مالکیت را می رساند.

روش شناخت: هرگاه هنگام بازگردانی «را » تبدیل به فعل «دارد  یا داشتن» شد رای مالکیت است.

این نوع «را» بیشتر با فعل اسنادی( است و بود ) می آید هنگام بازگردانی فعل اسنادی حذف می شود.

مثال: من را باغی است بزرگ( من باغی بزرگ دارم)

گر چه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید  //  هیچ راهی نیست کان را نیست پایان غم مخور (هیچ راهی نیست که پایانی نداشته باشد)

4- رای مفعولی : در گذشته در بسیاری موارد؛ مانند امروز «را» نقش نمای مفعولی بوده است.

روش شناخت : هرگاه هنگام بازگردانی «را» در جایش باقی ماند و تبدیل به کسره، حرف اضافه و ... نشد مفعولی است.

با بدان کم نشین که صحبت بد //  گر چه پاکی تو را پلید کن ( تو را آلوده می کند گرچه پاک هستی)

به بینندگان آفریننده را   //   نبینی مرنجان دو بیننده را ( با چشمها آفریننده را نمی بینی دو چشم را مرنجان)

چند نکته مهم:

* هر گاه در متون قدیمی «را » را دیدیم ابتدا باید آن عبارت را بازگردانی کنیم آنگاه نوع «را» قابل تشخیص است.

** تا انواع «را» در جمله تشخیص داده نشود، یافتن نقش دستوری کلمات به درستی انجام نخواهد گرفت.

*** در امتحانات و آزمون ها این سوالات پر تکرار هستند و مقداری گمراه کننده.